Οι φακοί που φιλτράρουν την κυανή ακτινοβολία σχεδόν διπλασίασαν τα επίπεδα μελατονίνης κατά τη διάρκεια της νύχτας, ελάττωσαν τις αφυπνίσεις και βελτίωσαν τουλάχιστον μία παράμετρο της γνωστικής λειτουργίας, σύμφωνα με μια τυχαιοποιημένη μελέτη που αξιολόγησε αυτούς τους παράγοντες σε χρήστες φακών BluTech.

«Η θεωρία ότι η κυανή ακτινοβολία μπορεί να είναι επιβλαβής φαίνεται να κερδίζει έδαφος τα τελευταία χρόνια», αναφέρει ο Ryab-Quang Van, σπουδαστής του Πανεπιστημιακού Κολεγίου Οπτομετρίας Nova Southeastern στο Fort Lauderdale της Florida.

Στο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Ακαδημίας Οπτομετρίας, ο Van ανέφερε ότι οι φακοί που φιλτράρουν την κυανή ακτινοβολία και οι οποίοι κατασκευάστηκαν με σκοπό να βελτιώσουν τις αρνητικές επιδράσεις της, μπορούν πράγματι να προσφέρουν κάποια προστασία.

Στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή η έκθεση στην κυανή ακτινοβολία είναι δύσκολο να αποφευχθεί καθώς ο μέσος άνθρωπος περνάει πολλές από τις απογευματινές του ώρες προσηλωμένος στην οθόνη κάποιας συσκευής. Εγγενώς, τα φωτοευαίσθητα γαγγλιακά κύτταρα του αμφιβληστροειδή ανταποκρίνονται σε φως μικρού μήκους κύματος και συμβάλλουν στη συρρίκνωση του κιρκάδιου ρυθμού. Η έκθεση στο φως κατά τις απογευματινές ώρες και/ή μεταβολές στη συμπεριφορά ύπνου/εγρήγορσης μπορεί να προκαλέσουν απορρύθμιση της μελατονίνης, γεγονός που συνδέεται με μεταβολές της διάθεσης και της γνωστικής λειτουργίας, εξηγεί.

Σύμφωνα με τους κατασκευαστές, οι φακοί που αποκόπτουν αυτή την ακτινοβολία μπορούν να βελτιώσουν τις υποτιθέμενες αρνητικές δράσεις. Μια τέτοια συσκευή είναι οι φακοί BluTech, οι οποίοι αποσκοπούν στο να αποκόπτουν την υπεριώδη και την κυανή ακτινοβολία των συσκευών, στο να βελτιώνουν το βάθος πεδίου και την αντίληψη χρωμάτων, την οπτική οξύτητα και τη νυχτερινή όραση, να βελτιώνουν την αντίθεση και να ελαττώνουν το θάμβος.

Καθώς οι φακοί BluTech αποτελούν ένα δημοφιλές προϊόν στην κατηγορία τους, ο Van και οι συνεργάτες του επέλεξαν να αξιολογήσουν την αποτελεσματικότητα αυτών των γυαλιών. Η μελέτη διεξήχθη ανεξάρτητα.

Η μελέτη αυτή διερεύνησε την επίδραση της τροποποίησης της έκθεσης στην κυανή ακτινοβολία μικρού μήκους κύματος στα απογευματινά επίπεδα μελατονίνης, στον ύπνο, στη διάθεση και στη γνωστική λειτουργία με τυχαιοποιημένο και ελεγχόμενο τρόπο. 24 φοιτητές φορούσαν φακούς BluTech επί μία εβδομάδα και διαυγείς φακούς με αντι-ανακλαστική επίστρωση μόνο (ομάδα ελέγχου) την επόμενη εβδομάδα. Οι φακοί εφαρμόστηκαν σε σκελετό με συμπαγείς πλαϊνές ασπίδες και χρησιμοποιούνταν από τις 6.00 π.μ. για 5 ημέρες (Δευτέρα έως Παρασκευή). Οι συμμετέχοντες φορούσαν επίσης ειδικά ρολόγια τα οποία κατέγραφαν με μη επεμβατικό τρόπο τα πρότυπα ύπνου κάθε βράδυ. Το πέμπτο βράδυ συλλέχθηκαν δείγματα σιέλου προκειμένου να ποσοτικοποιηθούν τα επίπεδα μελατονίνης. Τέλος, συμπληρώθηκαν ειδικά ερωτηματολόγια σχετικά με τη διάθεση και τη συμπεριφορά (National Institutes of Health Toolbox Emotion and Cognition batteries).

Αυξημένα επίπεδα μελατονίνης στους χρήστες BluTech

Κατά τη διάρκεια της εβδομάδος χρήσης των φακών BluTech, οι συμμετέχοντες παρουσίασαν μια αύξηση στα επίπεδα μελατονίνης, λιγότερα επεισόδια αφύπνισης κατά τη διάρκεια της νύχτας και ανέφεραν βελτιωμένη γνωστική λειτουργία σε σύγκριση με την εβδομάδα χρήσης των διαυγών φακών, ανέφερε ο Van.

Για τους χρήστες BluTech, η μέση τιμή μελατονίνης ήταν 9,6 pg/mL σε σύγκριση με 4,9 pg/mL για την ομάδα ελέγχου (P=.036). Ο χρόνος έναρξης ύπνου όπως αυτός μετρήθηκε από τα ειδικά ρολόγια ήταν ελαφρώς μειωμένος με τη χρήση BluTech, αλλά όχι σε βαθμό στατιστικά σημαντικό. Ομοίως, η αφύπνιση μετά την έναρξη ύπνου και ο συνολικός αριθμός αφυπνίσεων δε διέφερε μεταξύ των δύο ομάδων, αν και μια σημαντική συσχέτιση παρατηρήθηκε μεταξύ της αύξησης της μελατονίνης και του ελαττωμένου αριθμού αφυπνίσεων (Ρ=.045).

Μία παράμετρος της γνωστικής λειτουργίας σχετίστηκε σε βαθμό στατιστικά σημαντικό με τη χρήση φακών BluTech (αναγνώριση προτύπων, Ρ=.03), ενώ άλλες παράμετροι δεν επηρεάστηκαν σημαντικά. Κατά τη διάρκεια της εβδομάδος χρήσης αυτών των φακών, τα βελτιωμένα σκορ αναγνώρισης προτύπων συσχετίστηκαν σε βαθμό στατιστικά σημαντικό με τη μείωση του αριθμού των αφυπνίσεων (Ρ=.047), αναφέρει.

Η βασική ερευνητής, Ava Bittner, OD, PhD, από το ίδιο Πανεπιστήμιο σχολίασε ότι η αναγνώριση προτύπων αποτελεί μια σημαντική παράμετρο αξιολόγησης της γνωστικής λειτουργίας. «Αποτελεί μία λειτουργία η οποία απεικονίζει το πόσο γρήγορα ανταποκρίνεται το άτομο σε ερεθίσματα από το περιβάλλον του και αποτελεί προγνωστικό παράγοντα των υπόλοιπων γνωστικών λειτουργιών».

Ο μόνος παράγοντας της διάθεσης που φαίνεται να επηρεάστηκε ήταν η αντίληψη εισερχόμενης εχθρικότητας, η οποία μειώθηκε σε βαθμό στατιστικά σημαντικό με τη χρήση των φακών BluTech (Ρ=.03). Ωστόσο, η μεταβολή στη μελατονίνη και η ποιότητα του ύπνου δε σχετίστηκαν με αυτό και άλλοι παράγοντες θα μπορούσαν να είχαν συμβάλλει σε αυτό το αποτέλεσμα, παραδέχεται ο Van.

«Το συμπέρασμά μας είναι ότι οι φακοί BluTech φαίνεται να βοηθούν στη ρύθμιση της μελατονίνης, γεγονός το οποίο μπορεί να βελτιώνει τον ύπνο και τη γνωστική λειτουργία», αναφέρει ο Van. «Συνεχίζουμε τη συλλογή δεδομένων για τη μελέτη αυτή με σκοπό να προσδιορίσουμε αν τα τρέχοντα συμπεράσματα βρίσκουν εφαρμογή και σε μεγαλύτερο δείγμα».

Σε μια συνέντευξή του στο Medscape Medical News, η Dr Bittner αναφέρει ότι τα γυαλιά που αποκόπτουν την κυανή ακτινοβολία μπορεί να είναι πιο χρήσιμα στους προδιατεθειμένους ασθενείς, όπως σε αυτούς που δουλεύουν με βάρδιες, όπου ο κιρκάδιος ρυθμός διακόπτεται και σε όσους δουλεύουν σε υπολογιστή το βράδυ ή απλώς περνούν χρόνο σε αυτόν. «Εάν δε μπορεί κανείς να αποβάλλει αυτές τις συνήθειες, θα μπορούσε να χρησιμοποιεί αυτά τα γυαλιά το απόγευμα», αναφέρει. «Προτείνω τη χρήση τους για 3 ώρες πριν από τον ύπνο ούτως ώστε να διεγερθεί η έκκριση μελατονίνης».

Εξηγεί επίσης ότι τα γυαλιά μπορούν να κατασκευαστούν και με βάση τη συνταγή των γυαλιών του χρήστη. «Θα είναι ένα δεύτερο ζευγάρι γυαλιών το οποίο θα φοριέται κυρίως τις απογευματινές ώρες», σημειώνει. Τα νέα αυτά δεδομένα συνάδουν με τα αποτελέσματα μιας πρόσφατα δημοσιευθείσας μελέτης στην οποία οι συμμετέχοντες που φορούσαν φακούς που απέκοπταν την κυανή ακτινοβολία παρουσίασαν 58% αύξηση των επιπέδων μελατονίνης κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Οι αντιδράσεις των ειδικών στα αποτελέσματα ήταν μεικτές. Ο Jeff Rabin, OD, PhD, από το πανεπιστήμιο Incarnate Word Rosenberg School of Optometry στο Σαν Αντόνιο σχολιάζει: «Με βάση τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης, θα ήθελα να τα δοκιμάσω ο ίδιος. Θεωρώ ότι παρουσιάζουν πλεονεκτήματα». Από την άλλη πλευρά, ο Donald Mutti, OD, PhD, Καθηγητής στο Ohio State University College of Optometry στο Columbus, ήταν επιφυλακτικός. «Δεν είμαι σίγουρος ότι η «επιδημία» της κυανής ακτινοβολίας είναι αυτό που θεωρεί ο γενικός πληθυσμός, αλλά είναι ένα ερώτημα που αξίζει να τεθεί», αναφέρει στο Medscape Medical News. «Εκτιμώ το γεγονός ότι οι ερευνητές έχουν ξεκινήσει να προσπαθούν να επιβεβαιώσουν πως ό,τι ακούγεται ως συνιστώμενο πρόκειται πράγματι να είναι αποτελεσματικό για το σκοπό που προτείνεται. Χαίρομαι που βλέπω να δημοσιεύονται όλο και περισσότερες μελέτες που ερευνούν τα θέματα αυτά. Καθώς συσσωρεύονται οι αποδείξεις, μπορούμε να πάρουμε καλύτερες αποφάσεις».

Παρουσίαστηκε στο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Ακαδημίας Οπτομετρίας στις 12 Οκτωβρίου του 2017